Логотип JUMO

Қысымды өлшеу

Қысым физикалық шама ретінде. Қысым — автоматтандыруда ең жиі өлшенетін және реттелетін физикалық шамалардың бірі. Ол өндірістік және технологиялық процестерге тікелей әсер етеді. Бұл мақалада қысым мен оны өлшеудің негіздері қарастырылады.

Мазмұны

Қысым дегеніміз не

p қысымы F күшін A ауданына бөлу арқылы анықталады.
Күш бетке перпендикуляр әсер етіп, оның бүкіл ауданына таралады.
Қысымның SI жүйесіндегі бірлігі — паскаль (Па).

1 Pa=N/m²

мәтін

F күші әрқашан бағытқа ие (мұнда: тік бағыт), сондықтан ол вектор болып табылады. Ал p қысымының бағыты жоқ — ол скалярлық шама. Қысым ыдысы сияқты тұйық жүйеде қысым барлық бетке бірдей және перпендикуляр әсер етеді. Іс жүзінде бұл қысым түрлендіргішінің немесе мембрананың орнатылу қалпын еркін таңдауға болатынын білдіреді. Мысалы, компрессор ресиверіндегі қысымды қысым түрлендіргішін резервуардың үстіңгі бөлігіне, мембранасын төмен қаратып орнату арқылы өлшеуге болады.

1-сурет: қысымды анықтау

Әлемде қандай қысым бірліктері қолданылады?

Ауданы 1 м² бетке массасы 100 г дененің салмақ күші әсер етсе (F = 0,1 кг × 10 м/с² = 1 Н), қысым 1 Па болады.* Еуропада жоғары қысым үшін әдетте бар (bar) бірлігі қолданылады.

1 бар = 10⁵ Н/м² = 100 000 Па

Бар (bar) әдетте манометрлер мен технологиялық шамалар тіркеуіштерінің шкаласында көрсетіледі. Медицинада миллиметр сынап бағаны (мм сын. бағ.) жиі қолданылады, соның ішінде систолалық артериялық қысымды өлшеу үшін.

1 мм сын. бағ. ≈ 133,322 Па

Қысымды өлшеу аспаптары

Сұйықтық немесе газ қысымының формуласы қандай?

Анықтама бойынша A = 1 м² ауданға әсер ететін F = 1 Н күш 1 Па қысым тудырады. Мысалы, еркін түсу үдеуін жуықтап g = 10 м/с² деп алғанда, массасы m = 100 г дененің салмақ күші 1 Н болады.

Қысым формуласы мен өлшем бірлігі:

p = F/S, мұнда:

p — қысым [Па]

F — күш [Н]

S — аудан [м2].

Сыналатын нысанның немесе ортаның массасын білсеңіз, қысымды жоғарыдағы формуламен есептеуге болады. Ал бассейн сияқты үлкен ыдыстың түбіндегі қысымды есептеу қажет болса ше? Бұл жағдайда судың жалпы массасын анықтау мүмкін емес. Тек ортаның тығыздығы мен баған биіктігін пайдаланып, ыдыс түбіндегі қысымды формула арқылы анықтауға болады:

Қысым формуласы:

p = ρgh +p0Мұнда:

ρ — ортаның тығыздығы [кг/м3]

g — еркін түсу үдеуі [м/с2].

h — сұйықтық бағанының биіктігі [м].

*Ескерту: мұнда g = 9,81 м/с2 еркін түсу үдеуінің дәл мәні пайдаланылмаған. Оның орнына дөңгелектелген 10 м/с2 мәні қолданылған.

Физикалық қысымның қандай түрлері бар?

Абсолютті қысым

Абсолюттік қысым шкаласының нөлдік нүктесі — вакуум. Сондықтан абсолюттік қысым әрдайым вакуумға қатысты өлшенеді. Мысалы, атмосфералық қысым мына түрде көрсетіледі: Абсолюттік қысым..

артық қысым

Өлшеу кезінде
артық қысым үшін тірек мәні — қоршаған орта қысымы. Өнеркәсіптік қолдануда жабдықтағы қысым көбіне салыстырмалы түрде, яғни атмосфералық қысымға қатысты көрсетіледі. Бұл жағдайда нақты қысым артық қысымның (процесте туындайтын) және қоршаған орта қысымының (атмосфералық) қосындысына тең. Алайда өнеркәсіпте процестер атмосфералық қысымнан бірнеше есе жоғары қысымда жиі жүреді. Мұндай жағдайларда қоршаған орта қысымы ескерілмейді.

Сұйықтықтағы статикалық және динамикалық қысым

Статикалық қысым — тыныштықтағы газдың немесе сұйықтықтың, мысалы, жабық ыдыстағы қысымы. Бұл жағдайда қысымды анықтау үшін ортаның белгілі бір бетке түсіретін күшін білу жеткілікті. Ал орта, мысалы, құбырда қозғалып тұрса, динамикалық қысым қарастырылады. Анықтама бойынша, динамикалық қысымды ағып жатқан сұйықтықтың немесе газдың ағынға перпендикуляр орналасқан дене бетіне түсіретін қысымы ретінде сипаттауға болады. Бұл қысым қозғалатын бөлшектердің кинетикалық энергиясынан туындайды.

Қысым айырмасы

Дифференциалдық қысым екі абсолюттік қысым мәнін салыстыру нәтижесінде алынады және Δp қысым айырмасы деп аталады. Ол техникада басқару мақсатында жиі қолданылады. Мысалы, сұйықтық ыдысының түбіндегі және сұйықтық үстіндегі қысым айырмасы сұйықтық бағанының биіктігі туралы ақпарат береді. Дифференциалдық қысым түрлендіргіші сияқты аспап қысымды екі өлшеу нүктесінде өлшейді.

Гидростатикалық қысым

Гидростатикалық қысым тыныштықтағы сұйықтықта пайда болады. Ол сұйықтық бағанының h биіктігіне, ρ тығыздығына және g еркін түсу үдеуіне байланысты. Су бағаны неғұрлым биік болса, қысым соғұрлым жоғары болады. Мысалы, сүңгуір көлге неғұрлым терең сүңгісе, оған әсер ететін гидростатикалық қысым соғұрлым артады.

JUMO аспаптары мен қызметтері

Құпиялық параметрлері

Бұл алдын ала қарау жергілікті файлдарды пайдаланады. Analytics қызметтері JUMO қосылмаған.